Abu Dhabi: Η σύγκρουση πίσω από το Ουκρανικό - ΗΠΑ, Ρωσία κι η μάχη για τη νέα τάξη ασφαλείας στην Ευρώπη

Οι διήμερες συνομιλίες στο Abu Dhabi (10-11 Νοεμβρίου) παρουσιάστηκαν ως ακόμη μία προσπάθεια αναζήτησης διεξόδου στον πόλεμο της Ουκρανίας. Υπήρξαν αναφορές σε πρόοδο, συζητήθηκαν ανθρωπιστικά ζητήματα κι οι δύο πλευρές συμφώνησαν καταρχήν σε μια μεγάλης κλίμακας ανταλλαγή αιχμαλώτων. Κι όμως, παρά το θετικό κλίμα που περιέγραψαν αρκετοί συμμετέχοντες, τα ζητήματα που καθορίζουν την έκβαση του πολέμου παρέμειναν άλυτα: Το εδαφικό· οι εγγυήσεις ασφαλείας· οι σχέσεις Ουκρανίας και ΝΑΤΟ· η θέση της Ρωσίας στο ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο από το οποίο ξεκινά μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ανάλυση που επιχειρεί να δει πίσω από τις ίδιες τις διαπραγματεύσεις και να εξηγήσει γιατί η συζήτηση φαίνεται να μετακινείται σε ένα πολύ ευρύτερο επίπεδο.

Η Ουκρανία είναι το πεδίο, όχι ολόκληρο το πρόβλημα

Σύμφωνα με τον αναλυτή, οι συνομιλίες στο Abu Dhabi κατέδειξαν μια πραγματικότητα που συχνά χάνεται πίσω από τα καθημερινά στρατιωτικά και διπλωματικά γεγονότα.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν μπορεί να επιλυθεί πλήρως χωρίς να αντιμετωπιστούν οι πολιτικές και στρατηγικές συνθήκες που οδήγησαν στη σύγκρουση. 
Αυτό εξηγεί γιατί ακόμη κι όταν επιτυγχάνονται συμφωνίες σε επιμέρους ζητήματα, οι βασικές διαφωνίες παραμένουν.
Η Μόσχα δε φαίνεται να συζητά μόνο για την Ουκρανία.
Η Ουάσιγκτον δεν αντιμετωπίζει την υπόθεση μόνο ως περιφερειακή σύγκρουση. Κι η Ευρώπη αντιλαμβάνεται ολοένα και περισσότερο ότι οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα επηρεάσουν ολόκληρη την ήπειρο για δεκαετίες.

Το σύστημα που διαμόρφωσε την Ευρώπη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο

Η κεντρική θέση της ανάλυσης είναι ότι μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου οικοδομήθηκε στην Ευρώπη ένα συγκεκριμένο μοντέλο ασφαλείας.
Σε αυτό το μοντέλο, οι σημαντικές στρατηγικές αποφάσεις λαμβάνονταν στην Ουάσιγκτον.
Οι Βρυξέλλες λειτουργούσαν ως πολιτικός και θεσμικός πυλώνας νομιμοποίησης των αποφάσεων αυτών.
Η Ρωσία, από την άλλη πλευρά, βρισκόταν συχνά στη θέση του παρατηρητή που καλούνταν να προσαρμοστεί στις εξελίξεις και να αποδεχθεί το αποτέλεσμα.
Κατά τον αναλυτή, το συγκεκριμένο μοντέλο λειτούργησε επί δεκαετίες, αλλά σήμερα φαίνεται να φτάνει στα όριά του. 
Αυτό που αποκαλύπτει η ουκρανική σύγκρουση δεν είναι απλώς μια διαφωνία για σύνορα ή σφαίρες επιρροής. 
Αποκαλύπτει τη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς πρέπει να οργανώνεται η ευρωπαϊκή ασφάλεια…

Η Μόσχα αμφισβητεί ανοιχτά την παλιά ισορροπία

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία των τελευταίων μηνών είναι η επιμονή της ρωσικής πλευράς ότι το ουκρανικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκομμένο από τα ζητήματα της ευρωπαϊκής ασφάλειας. 
Δεν είναι τυχαίο ότι Ρώσοι αξιωματούχοι – όπως ο Sergey Lavrov ή ο Vladimir Medinsky – επαναφέρουν διαρκώς την ανάγκη συζήτησης μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας για ολόκληρη την Ευρώπη.
Η ρωσική θέση δεν περιορίζεται στις γραμμές του μετώπου ή στα εδαφικά ζητήματα.
Επεκτείνεται στη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ, στις ισορροπίες ισχύος στην Ανατολική Ευρώπη και στον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις που επηρεάζουν τη στρατηγική σταθερότητα της ηπείρου.
Υπό αυτή την οπτική, οι συνομιλίες στο Abu Dhabi μπορεί να αφορούσαν την Ουκρανία, αλλά το πραγματικό αντικείμενο της αντιπαράθεσης εκτείνεται πολύ πέρα από αυτήν.

Η Ευρώπη ψάχνει τον ρόλο της

Η ίδια ανάλυση βλέπει και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική εξέλιξη.
Καθώς Ηνωμένες Πολιτείες και Ρωσία συζητούν για ζητήματα που αφορούν ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο, πληθαίνουν οι φωνές που ζητούν μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή στη διαδικασία.
Τις τελευταίες εβδομάδες έχουν καταγραφεί παρεμβάσεις πολιτικών που ζητούν κοινή ευρωπαϊκή εκπροσώπηση, ενώ επανέρχεται συνεχώς η συζήτηση γύρω από τον ορισμό Ευρωπαίου διαπραγματευτή.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται πως η ήπειρος κινδυνεύει να βρεθεί στη θέση του θεατή σε μια συζήτηση που αφορά άμεσα το μέλλον της.
Αυτό εξηγεί και τη νευρικότητα που καταγράφεται σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες κάθε φορά που εμφανίζονται πρωτοβουλίες διαλόγου μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας.

Η συζήτηση για την πολυπολικότητα

Σημαντικό μέρος της ανάλυσης αφιερώνεται επίσης σε μια έννοια που εμφανίζεται όλο και συχνότερα στις διεθνείς συζητήσεις: την πολυπολικότητα.
Κατά τον αναλυτή, η ουκρανική κρίση συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία αμφισβητείται η δομή ισχύος που κυριάρχησε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Το ερώτημα που τίθεται δεν αφορά μόνο τη Ρωσία. Αφορά το πώς θα λειτουργεί η Ευρώπη μέσα σε έναν κόσμο όπου περισσότερα από ένα κέντρα ισχύος διεκδικούν λόγο στις διεθνείς εξελίξεις.
Η αμερικανική πρωτοκαθεδρία, η ρωσική επιστροφή στο προσκήνιο κι η προσπάθεια άλλων Δυνάμεων να αποκτήσουν μεγαλύτερο ρόλο συνθέτουν ένα εντελώς διαφορετικό γεωπολιτικό περιβάλλον σε σχέση με εκείνο που επικρατούσε πριν από δύο ή τρεις δεκαετίες.

Τι αποκάλυψε τελικά το Abu Dhabi

Οι συνομιλίες ολοκληρώθηκαν χωρίς κάποια ιστορική συμφωνία.
Υπήρξαν συγκλίσεις σε ανθρωπιστικά ζητήματα, αλλά τα κεντρικά θέματα παρέμειναν ανοικτά.
Η ανάλυση υποστηρίζει ότι αυτό δεν αποτελεί αποτυχία της διαδικασίας, αλλά ένδειξη ότι η πραγματική διαπραγμάτευση εξελίσσεται πλέον σε διαφορετικό επίπεδο. 
Η διαφωνία δεν αφορά μόνο το πού θα χαραχθούν τα μελλοντικά σύνορα ή ποιο θα είναι το καθεστώς συγκεκριμένων περιοχών.
 Αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα οργανωθεί η ασφάλεια της Ευρώπης τα επόμενα χρόνια και το αν η Ρωσία θα αποτελεί μέρος αυτής της εξίσωσης ή θα συνεχίσει να βρίσκεται απέναντί της.
Υπό αυτή την έννοια, οι ανταλλαγές αιχμαλώτων που συζητήθηκαν στο Abu Dhabi μπορεί να αποτελούν ένα βήμα αποκλιμάκωσης. Όμως, το μεγάλο ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι πολύ ευρύτερο: ποια τάξη ασφαλείας θα αντικαταστήσει εκείνη που διαμορφώθηκε στην Ευρώπη μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου…


www.bankingnews.gr